بزهكاری كودكان نوجوانان و روشهای خاص اصلاح و تربیت آنان با توجه به شرایط سنی و اجتماعی و علل و انگیزه های غالبا متفاوت بزهكاری در این قشر با سایر بزهكاران بزرگسال ، موجب نگرش و توجه جرم شناسان و جامعه شناسان و مددكاران اكثر جوامع شده و در نهایت موجب گردید تمهیداتی جهت نگهداری و تربیت و تهذیب كودكان و نوجوانان مجرم با قوانین خاص درنظر گرفته شود . به همین منظور در ایران در سال ١٣٤٧ در منطقه شمال غرب تهران واقع در محله شهرزیبا ساختمان و ابنیه اولین مجتع نگهداری اینگونه بزهكاران بنام (كانون اصلاح و تربیت كودكان و نوجوانان) تأسیس و شروع به فعالیت نمود .

طبق ماده ١٨ آئین نامه قانونی و مقررات اجرایی سازمان زندانها و اقدامات تأمینی و تربیتی كشور كانون مزبور چنین تعریف گردیده است:

 «كانون اصلاح و تربیت مركزی است جهت نگهداری ، اصلاح و تربیت و تهذیب اطفال غیربالغ و بزهكار یا بزهكارانی كه كمتر از ١٨ سال تمام سن داشته باشند.»

هدف قانونگذار از تمایز و جداسازی اینگونه بزهكاران توجه به واقعیتهای ملموس در جوامع شهری و تنگناهای ایجاد شده در مسیر زندگی افراد جامعه بخصوص كودكان و نوجوانان كه غالباً در اثر سوءاستفاده از ناآگاهی و عدم شناخت این قشر از قوانین و مقررات جاری و رشد عقلی و روانی می باشد . (منبع: تاریخچه و اهداف تاسیس کانون اصلاح و تربیت)

در قانون مربوط به تشکیل دادگاه اطفال مصوب ۱۳۳۸ این قانون به تصویب رسید:

فصل اول- ماده یک: در حوزه هر دادگاه شهرستان يك يا چند دادگاه اطفال تشكيل خواهد شد و تا وقتي كه دادگاه اطفال تشكيل نشده به جرايم اطفال در دادگاه‌ جنحه طبق مقررات اين قانون رسيدگي خواهد شد ولي در نقاطي كه كانون اصلاح و تربيت به ترتيب مقرر در فصل چهارم اين قانون تشكيل نگرديده‌ طبق مجازات عمومي تعيين كيفر خواهد شد.

 

با توجه به گزارش روابط عمومی زندان های خراسان رضوی در سال 1387، طبق بررسی های به عمل آمده، 4/22 درصد از جرایم، مربوط به افراد زیر 22 سال است.(منبع) همچنین 50 درصد زندانیان قم زیر 30 سال سن دارند.(منبع)

با توجه به آمارهای موجود از بزه کودکان و نوجوانان و اهمیت بازپروری این کودکان در محیطی سالم ضرورت تشکیل کانون های اصلاح و تربیت به خوبی حس می شود.

ایران دارای ۳۰ استان و ۳۳۶ شهرستان است. از میان این استان ها تنها در ۱۷ استان کانون اصلاح و تربیت تاسیس شده است که اکثر آنها در دهه ی ۸۰ افتتاح شده اند.

تاریخ تاسیس برخی از کانون های اصلاح و تربیت به شرح زیر است:

اولین کانون اصلاح و تربیت در ایران در سال 1348 در تهران برای پسران تاسیس شد. ولى پس از مدتى ماهیت اصلى خود را از دست داد. این کانون در سال  1357 مجدد به شکل دیگرى تشکیل شد، ولى این بار نیز در راستاى تحقق اهداف آن با مشکل مواجه شد؛ این کانون در سال  1370 مورد ارزشیابى علمى قرار گرفت واز سال 1372 تحولات جدیدى در آن بوجود آمده است.(منبع)

اولین کانون اصلاح و تربیت دختران در مهرماه ۱۳۷۸ در بخش شمالی کانون پسران در تهران تاسیس شد.

دومین كانون اصلاح و تربيت دختران کشور در سال 1384 در استان اصفهان افتتاح شد.(منبع)

کانون اصلاح و تربیت اهواز در مرکز استان خوزستان، از سال ۱۳۸۵ به عنوان مرکز نگهداری تمامی اطفال بزه کار  استان خوزستان، آغاز به کار کرد.(منبع)

به گزارش مدیرکل زندان های استان مرکزی: كانون اصلاح و تربيت دختران در استان مركزي تا پایان سال 1388 راه‌اندازي مي‌شود.(منبع)

با حضور استاندار در اداره کل زندانهای استان قم در برنامه قرار گرفت(فروردین 1388): افتتاح کانون اصلاح وتربیت اداره کل زندانهای استان حداکثر تا سال ۱۳۸۹. (منبع)

افتتاح فاز اول کانون اصلاح و تربیت استان چهارمحال و بختیاری در تیرماه سال 1389.(منبع)

اولین کانون اصلاح و تربیت شهر شیراز (تنها کانون در سطح استان فارس) در تابستان  ۱۳۸۹ تاسیس شد(منبع). لازم به ذکر است، به گزارش سایت رسمی سازمان زندان ها و اقدامات تامینی و تربیتی کشور، عمليات اجرايي اين پروژه مدت 12 سال پيش آغاز شده است.(منبع)

همچنین شهرها و استان ها زیر دارای کانون های اصلاح و تربیت هستند:

کانون اصلاح و تربیت مشهد/ گلستان/  کرمانشاه/ بوشهر/ ایلام/ اردبیل/ کرمان/ گلستان/ بیرجند/ خرم آباد/ همدان

در حال حاضر تعداد قابل توجهی از مددجویان کانون اصلاح و تربیت تهران از شهرستان ها آمده اند. این در حالی است که امکان انتقال همه ی نوجوانان بزهکار از شهرهای بومیشان وجود ندارد.

(مدیر کل زندان های استان فارس از 120 كودك بزهكار در زندان‌هاي استان فارس خبر داد و افزود: اكثر كودكان بزهكار متهم به سرقت، ضرب‌ و ‌شتم و قتل غير‌عمد هستند. جعفرقلي همچنين تعداد كودكاني را كه به‌ همراه مادران مجرم خود به زندان آورده شده‌اند،برشمرد: پنج کودک در زندان مركزي شيراز و 9 نفر در استان هستند.)

مراکز مختلف تعریف شده برای کانون های اصلاح و تربیت (از جمله بهداری، ورزشگاه، کارگاه های فنی و حرفه ای و ...) در بسیاری از شهرها به تازگی افتتاح شده و یا تاسیس آنها از برنامه های آتی است.